Hiperaktivite ve Dikkat Dağınıklığı

Ögeyi Oylayın
(0 oy)

Merhaba ben Adana ilinde bulunan çocuk pedagog ve psikolog Halil ÖZGEN. Çocuk pedagojisi ve ergen psikolojisi üzerinde Adana ilinde çalışarak günümüzün ciddi problemleri arasında bulunan Hiperaktivite ve Dikkat Dağınıklığı, Uyum ve Davranış Bozukluğu konularında ailelere ve öğretmenlere yardımcı olmaktayım. Özellikle okul çağı çocuklarına karşı, anne ve babaların onların problemlerini çözmekte yetersiz kaldığı hatta çocukların psikolojisi konusunda yanlış yaklaşımlarda bulunarak bazen problemi tetikleyici ve olumsuz yönde etkileyerek daha da çoğalttığını söyleyebilirim. Bu konuda çocuk psikologu olarak anne ve babalara okul dönemi çocuklara nasıl davranmaları gerektiği hususunda bilgilendirici ve önleyici danışmanlık hizmetleri vermekteyiz. Özellikle gelişim döneminde anne ve babaları tarafından duygusal bütünlüğü bozulan çocuklarda meydana gelen çocukluk yaralarının kişilik gelişimini olumsuz yönde etkileyerek ergenlik sorunlarına yol açtığı ve gelecekte ise kişilik bozukluklarına sebep olduğu konusunda Türkiye genelinde yapmış olduğum seminerler ile dikkatleri bu konu üstünde toplamaya çalıştım. Çocuklarda görülen korku ve kaygı problemleri, karşı gelme ve inatçılık bozukluğu, tuvalet alışkanlığı ve alt ıslatma problemleri, tırnak yeme, yalan, öfke kardeş kıskançlığı, saç yolma, öğrenme güçlüğü, konuşma güçlüğü gibi konularda ebeveynlere çocuklarına davranışlarda ne türden hatalar yaptıkları, yapılan yanlışların nasıl düzeltilmesi gerektiği ve doğru davranışın neler olabileceği konusunda bilgilendirici danışmanlık yapmaya devam etmekteyim.

Öğrenmenin birinci koşulu dikkat etmektir ve günümüzde çocuklarda görülen Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu(DEHB) okul başarısını olumsuz yönde etkilemektedir. Tabi bu sorun sadece öğrenme sorunu değil, çocuğun davranışlarını ve duygu dünyasını da olumsuz etkileyen bir gelişim sorunudur. Bilinenin aksine bu rahatsızlık çocuklarda bir zeka sorunu değildir. Ancak çocukların zekasını kullanmada bir engel olduğundan mutlaka önlem alınması gerekir. Bu konuda benim Türkiye genelinde düzenlediğim seminerlerimde anne ve babalara ilk önerim mutlaka çocuğun televizyon, tablet, bilgisayar ve cep telefonu gibi aletlerden uzak tutulması olmaktadır. Bundan sonra yapılacaklar ise profesyonel destek alarak çocuğun içinde bulunduğu rahatsızlığın seviyesinin belirlenmesidir. Çünkü DEHB her çocukta aynı oranda rahatsızlık vermemektedir. Bizler ilk olarak merkezimizde çocuklara bir takım dikkat, hafıza ve zeka testleri yaparak çocuk hakkında detaylı bir fikir sahibi oluruz. Bundan sonra atacağımız adımlar daha kolay ve pratik adımlar olmaktadır. İlaçların aksine veli, öğretmen ve çocuk arasında bir takım küçük düzenlemelerle çocuktaki bu rahatsızlığı kabul edilebilir sınırlara çekmekteyiz. Aileye vermiş olduğumuz bir takım egzersizler ve çocukların yapmalarını istediğimiz bir takım alıştırmalarla DEHB konusunda etkili sonuçlar aldığımızı söyleyebilirim. 

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu konusunda yapmış olduğum çalışmalardan derlemiş olduğum faydalı bilgileri sizlerle aşağıdaki yazımda paylaşmak istedim. Daha fazla bilgi için bizimle yukarıdaki iletişim bilgilerini kullanarak iletişime geçebilirsiniz. (HALİL ÖZGEN kimdir? Öğrenmek için tıklayınız.)

HİPERAKTİVİTE VE DİKKAT DAĞINIKLIĞI (DEHB)

Günümüzde önemli bir sorun olarak karşımıza çıkan Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), 7 yaşından önce başlayan ve bireyin gelişim düzeyine uygun olmayan, dikkati toplama ve sürdürme, aşırı hareketlilik ve ataklıkla karakterize yaşam boyu devam eden bir sorundur. DEHB yaramaz çocuklara konulan bir etiket değil, tanı kriterleri açıkça belirtilmiş klinik bir rahatsızlıktır. Bu sorun, gelişimsel olarak üç temel alanda problem oluşturmaktadır. Bunlar;

  • Dikkat süresi kısalığı,
  • Kendini kontrol etmede güçlük çekme,
  • Davranışlarda ya da düşüncelerde ataklık ve huzursuzluk olarak görülmektedir.

DEHB NEDENLERİ?

Harekete geçmeden önce durup düşünebilme yetisi insanları diğer türlerden ayıran en önemli özelliklerden birisidir. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunda temel sorun davranışları kontrol edememektir. Bir şey yapmadan önce durup düşünmeyi sağlayan merkezler yeterince iyi çalışmazlar. Beyinde dikkat ve davranış kontrolünü sağlayan sistemde sorun vardır.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun(DEHB) nedeni kesin olarak bilinmemekle birlikte değişik pek çok kaynak biyolojik etkenlerin önemini göstermektedir. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun tek bir nedeni yoktur. Aksine pek çok değişik nedenin bir araya gelmesi ile oluşur. DEHB ailesel geçişli ve genlerin etkisinin belirgin olduğu bir rahatsızlıktır.

Ayrıca çocuğun gelişimindeki bazı faktörler problemin tek kaynağı olmasa da Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun riskini arttırabilir. Bunlar:

  • Doğumun zor geçmesi ve doğum esnasında yaşanan sorunlar
  • Düşük doğum ağırlığı
  • Annenin hamileliği boyunca bazı ilaçlar, sigara veya içki kullanması
  • Beyin hastalıkları ve hasarları

Son 15-20 yılda yapılan araştırmalar DEHB’nin organik kökenli olduğu görüşünü hakim kılmıştır. Yeni araştırmalar beyin glikoz metabolizmasındaki bozukluklar üzerinde yoğunlaşmıştır.

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU ÖMÜR BOYU DEVAM EDER

  • Kalıtsaldır.
  • Erken çocukluk dönemlerinde başlar.
  • En sık ilkokul döneminde tanı konulur.
  • Çocukluğunda bu tanıyı alanların %70-80’i ergenlikte de aynı belirtileri gösterirler.
  • Bunların da %50-65’i erişkinlikte de aynı tanıyı alırlar.

Toplumda, bu sorunun yaş ilerledikçe kendiliğinden azalacağı ve geçeceğine ilişkin yaygın kanılar bulunmaktadır. Araştırmalar, bu sorunun gidişinin farklı kişilerde, farklı seyirler gösterdiğini göstermektedir. Bu sorunlara duygusal ve sosyal sorunlar da eşlik etmektedir. Etkili bir tedavi ve eğitim programı uygulanmadığında bu bireylerde yetişkin yaşamda hareketlilik azalmakta, huzursuzluk ve dikkat dağınıklığı ise aynı kalmaktadır. Ayrıca bu bireylerde suçlu alt kültürüne girme, madde bağımlılığı, kişiler arası ilişkilerde sorunlar ortalamanın üstünde olmaktadır.

GENEL ÖZELLİKLERİ

  • Konsantrasyon Güçlüğü
  • Derse Başlamada Güçlük
  • Düzensizlik
  • Sosyal Becerilerde Yetersizlik
  • Olumsuz Benlik Algısı
  • Dağınıklık ve Uyku Hali
  • Hafıza Sorunları
  • Israrcı Tutum
  • Tutarsızlık

HİPERAKTİVİTE NEDİR? (Aşırı Hareketlilik)

Aslında her çocuğun hareketli olması beklenir. Çocuk koşar, düşer ve gürültü çıkararak oynar. Bunların hepsi doğal karşılanabilir. Ancak DEHB’da ise çocuğun hareketliği aşırıdır ve yaşıtlarıyla kıyaslandığında farklılık hemen anlaşılır. Genellikle bu çocuklar bir motor tarafından sürülüyormuş gibi sürekli hareket halindedirler. Bitmek tükenmek bilmeyen bir enerjileri vardır. Yükseklere tırmanır, koltuk tepelerinde gezer, ev içinde koşuşturur ve dur sözünden anlamazlar. Sakin bir şeklide oynamayı beceremez, bir süre sakin bir şekilde oturamazlar. Oturmaları gereken durumlarda ise elleri ayakları kıpır kıpırdır. Çok konuşur, iki kişi konuşurken sık sık lafa girerler. Masanın başında oturamaz, dolayısıyla derslerini uygun mekanlarda çalışamazlar.

BELİRTİLERİ:

  • Oturduğu yerde kıpırdanma, ellerin ayakların oynatılması
  • Belli bir süre bir yerde oturamama
  • Sağa sola koşturma, tırmanma
  • Sakin bir biçimde oyun oynayamama
  • Sürekli olarak hareket etme
  • Çok konuşma Kıpır kıpır olma

DİKKAT EKSİKLİĞİ NEDİR? (Dikkat Dağınıklığı)

Çocukta dikkat dağınıklığı özellikle eğitim hayatının başlamasıyla belirgin hale gelir. Okul öncesi dönemde de her şeyden çabuk sıkılan ve bıkan bu çocuklar, oyuncaklardan dahi sıkılıp kısa bir süre sonra onları parçalamayı tercih ederler. Okulun başlamasıyla birlikte öğrenmeye karşı ilgisizdirler. Ödev yapmayı sevmez, anne baba ve öğretmenin zoruyla ödev yaparlar. Ödevleri yapmakta hayli zorlanırlar. Masanın başına oturamaz, otursalar dahi çeşitli bahaneler uydurarak (tuvalete gitme, su içme gibi) sık sık masa başından kalkarlar. Anne ve babayı ders çalışırken sürekli yanlarında isterler. Üzerine aldıkları bir işi sürekli bitirmekte zorlanır, bir işi bitirmeden hemen diğerine geçerler. Kendileriyle konuşulduğunda sanki konuşanı dinlemiyormuş görüntüsü verirler. Bir komutu birkaç defa söyledikten sonra yerine getirirler.

BELİRTİLERİ:

  • Belirli bir işe dikkat vermede zorlanma
  • Dikkatin kolayca dağılması
  • Dikkatsizlikten kaynaklanan ufak hatalar yapma
  • Başlanan işin yarım bırakılması (Ör: Kitabı bitirememe)
  • Kendisiyle konuşulurken dinlemiyormuş gibi görünme
  • Görev ve etkinlik düzenlemede zorlanma
  • Ev ödevi, sınav gibi düşünsel çaba gerektiren işleri yapmaktan kaçınma
  • Eşya kaybetme ve unutma
  • Günlük etkinliklerde unutkanlık

DÜRTÜSELLİK NEDİR? (İmpulsivite)

Sonunu düşünmeden eyleme geçme olarak tarif edilebilecek olan impulsivite, bu çocukların uyumlarını bozan en ciddi belirti kümesidir. Sabırsızlıkları, sırasını beklemekte güçlük çekmeleri ve yönergeleri dinlememeleri tipik özellikleridir. Sonuçta kendisi ve çevresindekiler için zararlı olabilecek fevri hareketleri ve sınır tanımadaki zorlukları davranış sorunlarının ilk habercileri gibidir. Yaşıtlarıyla birlikte olduklarında olaylara aşırı tepki vermeleri, fiil ve sözle arkadaşlarını rahatsız etmeleri nedeniyle toplum içinde istenmeyen kişi ilan edilirler.

BELİRTİLERİ:

  • Sorulan soru tamamlamadan yanıt verme
  • Sırasını beklemekte güçlük çekme
  • Başkalarının sözünü kesme ya da oyunda araya girme
  • Ani kararlar verme
  • Sonucunu düşünmeden harekete geçme
  • Düz duvara tırmanma
  • Zapt etmenin imkansız hale gelmesi
  • Beş dakikadan fazla yerinde oturamama
  • Ele avuca sığmayacak hale gelme

DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞUNUN (DEHB) TEDAVİSİ

Dikkat dağınıklığı ve Hiperaktivite Bozukluğu için Adana ilindeki psikolojik danışmanlık merkezlerimize çok sayıda çocuk gelmektedir. Tanı koymak için çocukları bir dizi testten geçiririz. Bu testlerin sonucunda tedavi sürecini başlatırız. Çoğu anne baba DEHB tedavisinde çocuklarına ilaç vermekten çekinir ve endişe ederler. Bizler terapi süreçlerimizde ilaç kullanmayız ve çocuk ile uyum süreçlerini kullanarak olumsuz davranışların düzeltilmesi ve yerine olumlu davranışların konulması için çeşitli destekleyici ve davranışçı tedavi teknikleri uygularız.

Bizler tedavinin ilk şartı olarak aile, okul ve danışman arasında sıkı işbirliği sağlamaya çalışırız. Çünkü Dikkat dağınıklığı ve Hiperaktivite sorunu evde olduğu kadar okulda da sorun yaşanmasına neden olur. Öğrenmeyle ilgili sorunlar yanında arkadaş ilişkilerinde yaşanan sorunlar ve kurallara uyma güçlüğü aile ve okulun ortak ve sağlıklı yaklaşımlarıyla aşılabilir.

Öncelikle ailenin Hiperaktivite ve dikkat dağınıklığı hakkında bilgi sahibi olması konusunda eğitiriz. Çünkü çocukta var olan sorunların nedenlerini başka yerlerde aramak, çözüm üretmeyi engellediği gibi, telafisi mümkün olmayan yanlış yaklaşımlar sergilenmesine neden olacaktır. Çocukla olan ilişkimizi düzenleyebilmek için ailelerin Dikkat Dağınıklığı ve Hiperaktivite Bozukluğu belirtilerini yanlış yorumlamasını bu eğitimler sayesinde önleriz.

Çocuğun davranışlarını ya da derslerle ilgili zorluğunu yaramazlık ya da tembellik olarak yorumlayan anne-babalar çocukla ilişkilerini bozacak derecede sürekli ceza verme eğilimindedirler. Oysa bu çocukların cezalardan pek anlamadıkları kısa süre içinde görülecektir. Tedavide çocukla yeniden sağlıklı ilişki kurabilmenin yolları aranır. Ailenin çocuğa yönelik tutumları gözden geçirilerek yanlışlar ayıklanmaya çalışılır.

Öğrenme güçlüğü çeken çocuklarda özel eğitim programlarının uygulanması gerekebilir. Kalabalık sınıflarda dikkatlerinin dağılması nedeniyle öğrenemeyen çocuklara bireysel eğitim öğrenemeyen çocuklara bireysel eğitim desteği verilmelidir.

Bu kategorideki diğerleri: « Adana Çocuk ve Ergen Psikolojisi

ADRESİMİZ

  • Reşatbey Mah. Atatürk Cad. Arı Apt. Kat:1 Daire: 2
  • Arıplex Sineması Üstü Seyhan/ADANA
  • 0 (850) 441 1556
  • 0 (553) 564 1669
  • psikolog@halilozgen.com
Halil ÖZGEN